Aflevering 11: Het werk is nog niet af

Hier gaan we wat dieper in op wat er gezegd wordt, en geven links naar meer bronnen van info. Toch nog vragen? Stuur ze naar ons!

• Vind je de beginanimatie leuk? Met dank aan Paul Lashmana (van KU Leuven Course Creation Service), die het originele logo (getekend door Arnoleon) animeerde!
• Het fragment met Jan-Jaap Van Der Wal komt uit “Nieuwe Feiten” van Radio 1, de uitzending van 26/09/2025.
• Speelt Kato een rol? Nee dus! We zijn heel blij dat Kato heeft willen meewerken aan deze podcast, en dat jullie haar bijdrage herkenbaar en leuk vonden!
• Bert en Kato trokken naar het Einstein Telescope Education Center (ETEC), waar we het ook over hadden in Aflevering 9 met Gideon Koekoek. Ze worden daar rondgeleid door Annabel Wolf, die schoolbezoeken coördineert en ook het interactieve demonstratiecollege voor scholen verzorgt. De film en props die Bert en Kato zien en gebruiken zijn ook van de partij wanneer scholen op bezoek komen!
• We kijken in het ETEC even mee naar het begin van de film “Spacetime”, die aan het begin van hun schoolprogramma getoond wordt op een grote “omgekeerde dome” (Spacetime kwam ook al in Aflevering 9 aan bod). Zoals Daniel vertelt, kan je de film online vinden. Op de site van het Dutch Black Hole Consortium vind je links naar versies in verschillende talen. De Vlaamse versie vind je hier.
• ET - is dat wel iets voor mij? Hopelijk ben je na Aflevering 2 en Aflevering 3 (wetenschap van ET), Aflevering 5 en Aflevering 6 (valorisatie en industrie rond ET), Aflevering 8 (buurtbewoners), en Aflevering 9 en Aflevering 10 (onderwijs en publiek), mee overtuigd dat ET echt voor iedereen is! Nog niet helemaal overtuigd? Contacteer ons! Laat ons weten voor welk beroep of welke sector je nog een plaatsje zoekt binnen het ET verhaal! Misschien komt het wel aan bod in een volgende seizoen…
• De ET Roadshow waar Daniel het over heeft, doorkruist heel Vlaanderen in het schooljaar 2025-26. Hij bezocht in november 2025 UHasselt, en strijkt in 2026 achtereenvolgens neer aan UAntwerpen, UGent, KU Leuven Kortrijk, KU Leuven, en VUB. Op de ET Roadshow hoofdpagina kan je de geplande publieksactiviteiten vinden (eens bekend). Scholen kunnen zich ook inschrijven voor het speciale halvedagprogramma, al raken de schoolbezoekdagen snel volzet!
• “De moonshot van onze generatie” - ET wordt voor ons een maatschappelijk project vergelijkbaar met het project van de maanlanding in de jaren 60, het Apollo programma van de VS.
• Is ET uniek? De andere detectoren die momenteel operationeel zijn, zijn LIGO in de VS, Virgo in Italië, en KAGRA in Japan.
• Zoals Bert vermeldt, zijn er ook heel concrete plannen om een zwaartekrachtgolfdetector in de ruimte te lanceren - LISA. Deze zou lanceren rond 2035 en bestaan uit drie satellieten in een driehoeksconstellatie, met wel zijden van miljoenen kilometers lang. De satellieten moeten dan lasers naar mekaar sturen om zo zwaartekrachtgolven die passeren te kunnen detecteren. LISA zou gevoelig zijn voor lage-frequentie zwaartekrachtgolven (die je nooit op de aarde kan meten) en daardoor complementair zijn aan de gronddetectoren zoals LIGO en ET.
• Naast LISA is er ook het concept van een Pulsar Timing Array, om zwaartekrachtgolven van enorm grote golflengtes (extreem lage frequenties) te detecteren via observatie en meting van precieze lichtpulsen van zogenaamde pulsars.
• Tenslotte, zoals Daniel vermeldt, is er ook sprake van een nieuwe detector in de VS, eerder gelijkend op de Einsteintelescoop: de Cosmic Explorer.
• “De ruimte is niet leeg genoeg voor LISA” Inderdaad, ook al is de ruimte bijna luchtledig, zijn er nog altijd teveel deeltjes die rondzweven; binnen de LISA-satellieten moet de apparatuur in een nog veel hoogwaardiger vacuüm zweven dan in de ruimte te vinden is!
• Bert vermeldt het citaat van Donald Rumsfeld over “known unknowns” en “unknown unknowns”.
• Italië wil ook de Einsteintelescoop, zoals al aan bod kwam in Aflevering 7.
• De “professor uit Antwerpen” waar Bert het over heeft is professor Nick van Remortel. Hij was een van de eersten in Vlaanderen die onderzoek deed voor de Einsteintelescoop, en kwam ook al aan bod in Aflevering 5. Nick is samen met Jef Hoste betrokken bij het Beampipes4ET project om vacuümbuizen te ontwikkelen.
• Mauro vermeldt het internet als toepassing die uit CERN is gekomen; zo zijn er nog veel meer technologieën uit het CERN die onverwachte toepassingen gekregen hebben.
• Bert en Kato hebben het over de bekende West-Vlaamse chef Piet Huysentruyt met zijn kookprogramma SOS Piet, waarin hij telkens zijn bekende slagzin bovenhaalt: “Wat hebben we vandaag geleerd?”.
• De minister-president is een grote proponent van het Einsteintelescoop project. Zo is er onder zijn leiding nu 500 miljoen euro gereserveerd in Vlaanderen voor de constructie van de Einsteintelescoop (overigens - deze reservering gebeurde in september, dus nadat we hem in de zomer interviewden!).
• De minister-president heeft het over de partysnacks van de Colruyt. We konden helaas niet navragen welke soort zijn voorkeur wegdraagt, maar de onze gaat alvast uit naar de excellente Everyday mix.
• De Einsteintelescoop als “veilige investering”, waar elke euro meervoudig terugkomt. Daar hebben we in Aflevering 6 met Maxime over gepraat.
• De ET-(t?)aart die Daniel bij heeft bestaat uit een simpele “quatre quart” cake (160 g boter, 200 g suiker, 4 eieren, 200 g bloem, half pakje vanillesuiker, half pakje bakpoeder; bakken op 170 graden), in rechte en cirkelvormige stukken gesneden, en dan met een simpele slagroom-met-cacaopoeder-en-poedersuiker-glazuur erover gegaan. Een gat in de markt?
• Vind je alle props in de achtergrond? Je spotte vast al de verschillende zwaartekracht- en fysicaboeken in de achtergrond bij ons in de studio! Vind je ook deze items terug?
  • De doctoraatsthesissen van Daniel en Bert.
  • Het kaartspel Einsteins Echo
  • Bord met letters “Kato is grappig”
  • Poster van het Einstein Telescope Education Center
  • Boek “Gravitation” - de “bijbel” van de zwaartekrachtstheorie van Einstein (relativiteit)
• Op 17 december 2025 komt een nieuwe aflevering uit van Wetenschapje, de podcast over wetenschap voor kinderen vanaf 8 jaar. Hierin is Daniel te gast en vertelt hij over zwarte gaten en de Einsteintelescoop.

Hier lijsten we enkele vragen op die kunnen dienen als aanzet tot discussie of verder opzoekwerk over de thema's in deze aflevering.
Merk op: we voorzien hier geen concrete antwoorden - kom je er niet uit? Zit je met een prangende vraag? Stel ze gerust via het podcast-contactformulier!

Vraag 1: Speelt Kato een rol?

• Wat zegt Kato’s traject over leren zonder dat je het beseft?
• Is het waardevol om wetenschap te tonen door de ogen van iemand die geen expert is? Waarom wel/niet?
• Wat vond jij het sterkst aan haar aanwezigheid: haar vragen, haar groei, haar relativering, …?

Vraag 2: ET - is dat wel iets voor mij?

• Vind jij dat iedereen toegang moet hebben tot Big Science?
• ET lijkt vaak “high-tech”: wat is nodig om mensen te laten voelen dat ze toch deel uitmaken van het verhaal?
• Denk aan je eigen sector / beroep / interesse. Hoe en waar raakt dat aan ET?
• Hoe zou jij ET uitleggen aan iemand die geen wetenschapper is?

Vraag 3: Is ET uniek?

• Hoe maakt het de Einsteintelescoop sterker dat er andere detectoren bestaan? (LISA, Cosmic Explorer…)
• Zoek op en maak een schema van de verschillende zwaartekrachtgolfdetectoren en toekomstige detectoren, en welke frequenties van zwaartekrachtgolven ze (zullen) detecteren. Zijn er nog “gaten” in het frequentiegebied dat we gaan kunnen detecteren van zwaartekrachtgolven?

Vraag 4: Doet West-Vlaanderen ook mee?

• Is regionale identiteit relevant in wetenschap?
• Hoe zorgen we ervoor dat iedereen zich eigenaar voelt van het project — ook mensen ver weg van het drielandenpunt?
• Stel je voor: ET wordt hét symbool van Vlaamse vooruitgang, net als frieten en wielrennen. Wat is daar voor nodig?
• Wat kunnen wij als burgers doen om ET maatschappelijk breder gedragen te maken?

Verdere vragen:

• Maakt een videoversie wetenschap toegankelijker? Of leidt beeld te veel af van inhoud? Vond jij onze video-aflevering geslaagd? Maakt camera-aanwezigheid de gesprekken spontaner of net stijver?
• Wat is voor jou de ideale mix om ET te bespreken en over te brengen: audio, video, live events, interactieve demo’s, TikTok, onderwijs…?
• Denk vooruit naar 2050. ET is volop aan het detecteren... We horen elke dag honderden zwaartekrachtgolven. Hoe heeft ET onze maatschappij beïnvloed?
• Welk vak op school moet het eerst veranderen of zich aanpassen als ET gebouwd wordt?
• Wat is het spannendste dat ET kan ontdekken dat ons wereldbeeld radicaal verandert?
• Hoe zorgen we dat ET niet alleen een machine wordt, maar een cultureel symbool?
• Is de Vlaamse friet een betere metafoor voor ET dan bijvoorbeeld bier, chocolade of voetbal? Waarom? Heb je zelf een betere metafoor?
• Wat zou jij als merchandise maken om ET net zo vanzelfsprekend te maken als frieten?

Tot slot…

• Wat heb je zelf geleerd door deze podcast?
• Welke vragen of topics zouden wij volgend seizoen absoluut moeten behandelen?